Навіны














Скрыпічная тэма

Некаторыя падзеі нашага музычнага жыцця, асабліва непрадказальныя, іранічна-тонка і далікатна-здзекліва ўмешваюцца ў нашу ледзь жывую статычнасць паўсядзённасці.

Мы неяк адразу мяняемся, нясмела азіраемся, шукаем падтрымкі здагадкам, каб новы эмацыянальны фон лагічна ўпарадкаваць з прычыны раптоўнай перамены сэнсаў. Падзеі — што вецер, падзеі — што служанка на фрэсцы Бацічэлі, дзе статычна ўсё — акрамя яе самой. І дзень мяняецца, ператвараецца ў загадку-здагадку-адгадку. І мы пагаджаемся з гэтым. А як яшчэ спасцігнуць стыхійны дух, не зірнуўшы на рэльеф пад сваімі нагамі?

Велічным абрысам гары, побач якой жывём, здзівіцца цяжка. Мы занадта блізка да яе. Поруч. Горы сярод нас. І мы іх не бачым. Але мы чуем хвалюючае жыццё ў нетрах тых гор. Інакш бы не хвалявалася так душа ад прызнанай вышыні і не апраналася ў адзенне здзіўлення.

 

Прысвячэнне Алегу Подаву, канцэртмайстру

Дзяржаўнага камернага аркестра Рэспублікі Беларусь,

ад узрушанага і захопленага слухача

з нагоды канцэрта 10 красавіка 2016 года

на сцэне Вялікай залы Белдзяржфілармоніі.

 Світальныя харалы

Ён выйшаў на Нямізе. Стары горад зірнуў белымі сценамі збудаванняў. Чыстае, свежае і яшчэ халоднае ранішняе неба дыхнула пругкай радасцю. Празрыстае паветра абняло, апякло вочы, прымусіла зажмурыцца. Бліскучая раніца. Танальнасць ля-бемоль мажор. Эцюд трансцэндэнтнага выканання.

За ноч Стары горад паспеў вызваліцца ад ліпкага шалупіння шматслоўнасці гарадскіх жыхароў, ад недарэчных размоў з недаспелымі думкамі, ад шэрай набрыдзі — меркантыльнай жуйкі, якая, ліпнучы да сцен, лёгка іх забруджвае і, што самае непрыемнае, завісае ў паветры, перакотвацца сівымі шарамі па брукаваных сцежках і ніяк не хоча вымятацца злоснымі вулічнымі скразнякамі. Ранкам Стары горад светлы, сцішаны і ўрачысты.

На сваю работу-службу скрыпач, артыст аркестра, ходзіць пехам. Выходзіць з дому задоўга да пачатку аркестравай рэпетыцыі з тым, каб заспець Стары горад вось такім — некранутым чалавечай будзёншчынай. Разам з ім — скрыпачка, звыклая да рытмічнай хады музыканта, ціха пагойдваецца ў хованцы-футарале.

Ціша гэтым часам празрыстая. Варта спыніцца, і можна пачуць, як набрыняла яна за ноч музыкай. Нырнуўшы ў празрыстую цішу, як у метафізічную рэальнасць непраяўленых варыянтаў, можна пачуць незлічоную колькасць разнастайных і каляровых мелодый. Белыя сцены струменілі дзіўныя графічныя фігуры, якія і былі мелодыямі. Гукавыя рэльефы вытанцоўвалі бездакорны разначасавы і рознаэпохавы кантрапункт: «Кампазіцыя, — успомніў артыст аркестра Генрыха Шутца, — гэта навука складаць гарманічны кантрапункт з добра злучаных між сабой кан- і дысанансаў».

Гэта былі шчаслівыя імгненні асалоды — збіраць са сцен, эркераў, чапцоў, двухсхільных дахаў чароўныя сугуччы мадрыгалаў часоў… напрыклад, каралевы Боны. Напэўна, гэтак жа шалёна і апантана ў свой час Абі Варбург збіраў сваю фларэнтыйскую бібліятэку, рызыкуючы захлынуцца нечаканым багаццем і плыннасцю фларэнтыйскіх крыніц.

Старыя вуліцы горада паблісквалі вільготнай брукаванкай. Блукаць, кружляць, спыняцца і ўслухвацца ў гэта чароўнае жыццё не замінала нават халодная чысціня, што студзіла пальцы. Дастаць скрыпку і пачаць граць. Небу, промням, белым сценам. Сёння можна паспрабаваць даўно ўпадабаны Матэт Вацлава з Шамотул. Не бяда, што напісаны для харавога гучання. Сёння паслухаем, як гэта гучыць у скрыпічным пералажэнні: чарада арпеджаваных акордаў паўстае ўрачыста і няспешна, нібы магутная аркатура сцен старога храма. Апошняя, самая высокая, нота кожнага наступнага акорда на імгненне затрымліваецца, утвараючы меладычны мост, і гэта дзіўным чынам супадае з завяршэннем замкавай вежы — рэльефам вокнаў, паднятых высока над зямлёю.

Тры дні назад тут добра гучалі скрыпічныя мініяцюры Міхала Ельскага. Мінулы тыдзень быў часам мазурак. Надвор’е дыктавала выбар. Спачатку запатрабавала Мазурку Мацея Радзівіла, а здаволілася Мазуркай Мікалая Чуркіна з драмы «Раскіданае гняздо». Акрэслілася заканамернасць: як і паўтораны некалькі разоў, матыў эпохі кватрачэнта (раздзіманыя ветрам валасы і зморшчыны жаночага адзення) быў сведчаннем запазычання з антычнага мастацтва, так і гэтыя мелодыі і іх паходжанне былі праявай непарыўнай родавай сувязі з зямлёй і ўсім, што яна нараджае, у тым ліку і мелодыі. Музыка паглынала. Яна стала няспыннасцю.

Гукі скрыпкі адбіваліся ад мураванай сцяны, вярталіся гукавой хваляй. Спрытнасць дазваляла на гэту хвалю надбудаваць новае сугучча, а значыць, новую хвалю. Затым яшчэ адну, і яшчэ… Такім чынам стваралася гукавая архітэктура, якую, каб была магчымасць перавесці ў камень, назвалі б застылай музыкай.

Артыст аркестра быў перакананы: калі з плоскасці партытуры Бетховена нейкім фантастычным чынам прыўзняць усе гукавыя гарызанталі і «замарозіць» у паветры — атрымаецца прапарцыянальны партытуры прасторавы аб’ект — архітэктурная форма, дасканалая і бездакорная. Каб гучаць, ёй не трэба разгортвацца ў часе, як мы прызвычаіліся. Гучаць, трымцець, пульсаваць яна будзе не толькі па гарызанталі, але і па вертыкалі. І гэта будзе не менш дзівосная музыка.

 Дзённыя эксерсізы

…На службу артыст аркестра прыходзіў шчасліва стомлены «адыграным» канцэртам. «Глабальные зло» памяншалася ў памерах. Праблемы і задачы вырашаліся лёгка і амаль без намагання. Проста, тэхнічна і дакладна.

Ён прыдумаў сабе гэту схему жыцця, якая дазваляла ніштавата пачувацца пры любых акалічнасцях. Але раздзьмутае няважнае часта займала месца важнага, утвараючы дысбаланс, які чыніў дробныя нязручнасці і адбіраў вышыню.

Аднастайнасць адбірала вышыню і завостранасць рызыкі. Акампанемент тэрцый, аб’яднаных па тры-чатыры на такт, паступова ператвараў у аднародную зарытмізаваную шэрую калатушу. Калатуша ўшчыльнялася, рабілася мяккім пластылінавым рэчывам, халаднела і станавілася цаглянай. Цэглы ператвараліся ў брускі, брускі — у бетонныя пліты, пліты заціраліся ў мур. Шэрая сцяна мура завісала недзе над галавой, пагрозліва і ціха пагойдваючыся. Самае складанае было не прапасці вось пад гэтым мурам.

Выратоўвалі рэдкія, але выключныя здарэнні. Сольныя канцэртныя выступленні. Дзве трэці канцэрта ты — аркестрант. Тэхнічны, дакладны, ураўнаважаны і надзейны. Астатні час — саліст. Узыход на вышыню і ёсць адсутнасць той самай раўнавагі, спакою і ўзважанасці.

Палёт

Адзін у небе. Палёт. Невыносная залежнасць ад сябе і ад усяго, што навокал. Кожны раз як першы. Гэтаму немагчыма навучыцца. Знаёмыя, звычныя гукі набываюць іншы змест, аблічча, сэнс. Усё нібы тое самае, знаёмае, але пануюць іншыя законы. Тонкая матэрыя вобразаў стварае рэальнасць, і ніяк не пальцы, не думка. Усе «краявіды» і «аб’екты» па незразумелых прычынах утрая павялічваюцца альбо памяншаюцца. Памяняць траекторыю немагчыма. Можна толькі ўзняцца альбо абрынуцца.

З паднябесся спадала нетутэйшай празрыстасці цішыня. Памяншаліся ў памерах сцены, крэслы, люстры, людзі… Гукі спынялі дыханне, дзіцячую няўседлівасць. Плылі над горадам, краінай, краналіся аблокаў, расхіналі іх, супадалі з рытмам мігцення далёкіх зор, сусвету. Сціхалі бесы. Сціхалі Анёлы. Яны слухалі. Слыхам станавілася ўся іх нематэрыяльная субстанцыя.

Шчасце сышло на зямлю. Шчаслівая музыкай душа музыканта множылася з кожнай нотай. Імкнулася да ўсмешкі формы. Акордавыя вежы саступалі месца новым сугуччам, фразам і матывам. Заціхаў пад бязважкім смыкам падоўжаны, агучаны струной, нечы «позірк». Знікаў лёгкім воблакам. Празрыстае пяро залацістай радасці ўздымалася зрушаным паветрам і няспешна апускалася долу. Адгучаўшы, яны ўсе згасалі. Не згасала толькі памножанае гукамі шчасце.

Публіка не адразу адважылася на апладысменты. Нерашучыя, нясмелыя, яны выпырхвалі з рук слухачоў нібы птушкі — жывыя і ўдзячныя.

Апладысменты змяніліся віншаваннямі, здзіўленнямі, зычэннямі. Моўны вір зліваўся ў пярэстую масу слоў, фраз, воклік(ч)аў. Музыкант адчуваў сябе ў цэнтры чалавечага тарнада, якое не краналася яго. Ён паглынуўся цішай. Цішу бараніла вышыня і музыка. А ён пагойдваўся ў іхніх абдымках нібы на арэлях — рыхтык ягоная скрыпачка ранкам у футарале.

Закалыханыя такім вечарам, яны вярталіся дадому. Напаўпустыя тралейбусы забяспечвалі зберажэнне сабранай цішыні і працяжны роздум без асэнсавання. Калыханне музыкі і цішыні здавалася бясконцым.

Вячэрнія мроі

У тралейбус ускочыла пара падлеткаў. Хлопчык і дзяўчынка. Дзяўчынка крыўдзілася. Хлопчык апраўдваўся: «Я быў у філармоніі..»

«Дзе?» — ускочыла чорным зайцам пытанне ў закалыханыя мроі музыканта.

«Дзе?» — перапытала дзяўчынка.

«У філармоніі… Мне квіток падаравалі. Адзін. Думаю, схаджу, пагляджу. Не спадабаецца, сыду. Не змог. Там музыкант адзін… Музыкант аркестра… Ну, як? Аркестрант адзін… граў… на скрыпцы… я не мог скрануцца з месца… са мной ніколі такога не здаралася… я дыхнуць не мог… я на ўсё забыўся…»

— Як не было? А Рэ:паблік на мінулым тыдні? А тады, памятаеш, у «Графіці»? Адрыва-а-аліся…

— Неяк не так…

— Як не так?

— Ну, не так, неяк… адкуль я ведаю… некуды усё зляцела, усе зляцелі, нікога не было побач… добра, што хоць прозвішчы музыканта запомнілася…

— І?

— …Алякс… Алег… Подаў…

«Алег Подаў?» — чорны заяц спалохана шугануў за найбліжэйшы пагорак. — «Запомнілі маё імя?»

— Алег Подаў?

— Так, Алег Подаў.

— А што за канцэрт?

— Не скажу…

— Скажы!..

— Канцэрт класічнай музыкі…

— Ты слухаеш класіку?

— Я ж кажу: квіток падарылі!..

— А мне?

— Ды… Я не збіраўся… цяпер 10 красавіка — мой дзень. Буду ведаць. Я ж думаў, гэта спектакль. Называўся «Гісторыя скрыпкі»… я люблю ўсялякія гісторыі… з дзяцінства… а гэта — канцэрт…

— Трэш! Калі будзем выходзіць з тралейбуса, не забудзься падаць мне руку…

— Добра!..

І зніклі ўночы. Чорныя зайцы разбегліся. Мроі вярнуліся. Вярнулася дзяцінства — цёплае і ўтульнае — калі вяртаешся з бібліятэкі з поўнай торбай нечытаных кніжак. Калі кожная кніжка абяцае шчасце. І радасць. І чаканне вечара. Запаленай лямпы. Імгненнага нырца ў невядомае жыццё кніжных краін. Цёплага ложка. Салодкага сну. Сцішанага калыхання на краі аблокаў.

Звон невядомай музыкі набліжаецца і знікае. Калыхаецца мілагучным маятнікам. Слаіцца, распадаецца. Гукавыя атожылкі выдратоўваюць сабе новыя лапінкі зместу, сэнсу. Чаруюць. Звон пераліваецца, гуляе народжанымі абертонамі і, па законе музычнага прыцягнення, супадае са звонам струны.

напісанае застаецца







Кантакты
Адрас рэдакцыі: Юрыдычны адрас:
220013, Мінск,
вул. Б. Хмяльніцкага, 10-а
Е-mail: lim@zviazda.by

Адрас для карэспандэнцыі:
220013 Мінск, пр. Незалежнасці, 77
Е-mail: lim_new@mail.ru

Адрас у інтэрнэце: www.lim.by

Тэлефоны:
галоўны рэдактар — 292-20-51
намеснік галоўнага
рэдактара — 287-17-98
адказны сакратар — 292-20-51
аддзел крытыкі і бібліяграфіі — 292-56-53
аддзел прозы і паэзіі — 292-56-53
аддзел мастацтва — 292-20-51
аддзел «Кніжны свет» — 292-56-53
бухгалтэрыя — 287-18-14
Тэл./факс — 292-20-51
Выходзіць раз на тыдзень
па пятніцах.

Падпісныя індэксы:
63856 — індывідуальны;
63815 — індывідуальны льготны
для настаўнікаў;
638562 — ведамасны;
63880 — ведамасны льготны.
Пасведчанне аб дзяржаўнай
рэгістрацыі сродку масавай
інфармацыі № 7 ад 10.12.2012,
выдадзенае Міністэрствам
інфармацыі Рэспублікі Беларусь.

Выдавец:
Рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова «Выдавецкі дом “Звязда”».
Дырэктар — галоўны рэдактар
Аляксандр Мікалаевіч КАРЛЮКЕВІЧ
Тэхнічны рэдактар,
камп’ютарная вёрстка:
А. В. Бізункова
Камп’ютарны набор:
Г. Я. Палякова
Стыльрэдактар:
Н. А. Святлова